In Frankrijk, op 1 januari 2024, telt de bevolking 68,4 miljoen inwoners. Personen van 75 jaar en ouder vertegenwoordigen 10,4 % van dit totaal, wat een stijging van 1,6 punt sinds 2010 betekent. In deze context van demografische vergrijzing verdient de vraag naar het werkelijke aandeel van de bevolking dat de leeftijd van 95 jaar bereikt, een zorgvuldige analyse van de beschikbare gegevens.
Kans om 95 jaar te worden: wat de sterftetabellen onthullen
De sterftetabellen gepubliceerd door het Insee maken het mogelijk om, generatie na generatie, de proportie van overlevenden op elke leeftijd te volgen. Voor de cohorten geboren in de eerste helft van de 20e eeuw, blijft het aandeel dat 95 jaar bereikt zeer klein, hoewel het van generatie op generatie toeneemt.
Lees ook : Toekomst van de auto: tussen traditie en innovatie
Deze toename wordt verklaard door de verlenging van de levensverwachting op hogere leeftijden. Volgens gegevens van de Sociale Zekerheid is de levensverwachting op 65-jarige leeftijd in Frankrijk gestaag aan het stijgen. De levensduurwinst concentreert zich nu op de oudste leeftijdsgroepen, wat mechanisch het aantal mensen dat de drempel van 90 en vervolgens 95 jaar overschrijdt, verhoogt.
Om het percentage mensen dat 95 jaar bereikt beter te begrijpen, moet men twee vaak verwarde maatstaven onderscheiden: het aandeel overlevenden binnen een bepaalde generatie (longitudinale benadering) en het aandeel van 95-jarigen en ouder in de totale bevolking op een bepaald moment (transversale benadering). De twee cijfers vertellen niet hetzelfde verhaal.
Verder lezen : Begrijp de definitie van IT-implementatie en de verschillende belangrijke stappen
Leeftijdsstructuur van de negentigers in Frankrijk: 90-94 jaar, 95-99 jaar, honderdjarigen
Het Observatorium van de gebieden en het Insee bieden gegevens over het aantal mensen van 90 jaar en ouder die in Frankrijk wonen. Binnen deze groep is de verdeling zeer ongelijk. De meerderheid van de negentigers is tussen de 90 en 94 jaar oud, terwijl de groep van 95-99 jaar aanzienlijk kleiner is, en honderdjarigen nog zeldzamer.
De demografische projecties van het Insee (centrale scenario, bijgewerkt in 2024) anticiperen op een aanzienlijke stijging van de groep van 95-99 jaar tegen 2040-2050. Deze toename is rechtstreeks gerelateerd aan de komst van de grote generaties van de babyboom in de hogere leeftijdsgroepen. Het rapport van de Hoge Commissaris voor het Plan, gepubliceerd in 2023, verduidelijkt dat de bevolking van 85 jaar en ouder een groeipercentage van meer dan 50 % zal kennen in het decennium 2030-2040, wat vervolgens de cohort van bijna-honderdjarigen zal voeden.
Dit fenomeen is niet lineair. Het babyboom-effect creëert een demografische golf die zich door de leeftijdspiramide verplaatst, waarbij elke leeftijdsgroep successief wordt opgeblazen. Zodra deze golf voorbij is, zou het aandeel van 95-jarigen en ouder kunnen stabiliseren, of zelfs afnemen als de geboortecijfers laag blijven.
Vrouwen en mannen tegenover grote levensduur: een blijvend verschil
De oververtegenwoordiging van vrouwen onder de zeer oude mensen is een massaal demografisch feit. Het Insee geeft aan dat vrouwen de grote meerderheid van de mensen van 90 jaar en ouder uitmaken. Dit verschil wordt nog groter boven de 95 jaar, waar mannen slechts een zeer klein deel vertegenwoordigen.
Verschillende factoren verklaren dit verschil:
- De levensverwachting van vrouwen op 65-jarige leeftijd is nog steeds hoger dan die van mannen, ondanks een geleidelijke inhaalbeweging die de afgelopen decennia is waargenomen.
- Risicogedrag (roken, alcoholgebruik, beroepsmatige blootstelling) heeft historisch gezien meer mannen uit de betrokken generaties getroffen.
- Biologische factoren, die nog steeds door onderzoekers worden besproken, lijken vrouwen een overlevingsvoordeel te geven op de meest gevorderde leeftijden.
Recent onderzoek van het Ined toont echter aan dat het opleidingsniveau een sterke invloed heeft op de kans om 90 jaar en ouder te worden. Hoogopgeleiden profiteren van een duidelijk levensduurvoordeel, wat leidt tot een oververtegenwoordiging van hoger opgeleiden onder de negentigers en bijna-honderdjarigen. Deze sociale factor overlapt gedeeltelijk met de geslachtsfactor, zonder deze volledig te overlappen.
Beperkingen van de beschikbare gegevens over 95 jaar en ouder
Statistieken over zeer hoge leeftijden vertonen kwetsbaarheden die zelden worden genoemd in populaire analyses. De bevolkingsgegevens op extreme leeftijden lijden aan onnauwkeurigheden die verband houden met burgerlijke standverklaringen en de telmethoden in medisch-sociale instellingen.
De langetermijnprojecties van het Insee zijn gebaseerd op aannames over toekomstige sterfte die onzeker blijven. Het centrale scenario gaat uit van een voortzetting van de levensverwachtingwinsten, maar andere scenario’s overwegen een vertraging of zelfs een plafonnering. De praktijkervaringen verschillen hierover: sommige epidemiologische studies suggereren een vertraging van de levensduurwinsten op zeer hoge leeftijden in de meest ontwikkelde Europese landen.
Het aandeel van mensen van 75 jaar en ouder zou volgens de schattingen van het Insee in 2050 16,4 % van de bevolking moeten bereiken, tegenover 10,4 % begin 2024. Voor de specifieke groep van 95 jaar en ouder laten de beschikbare gegevens geen unieke en definitieve percentage vaststellen. Het antwoord hangt af van de bestudeerde generatie, het geslacht, de sociale achtergrond en het gekozen scenario voor de evolutie van de sterfte.
De vergrijzing van de Franse bevolking, met een aantal mensen van 75 tot 84 jaar dat van 4,1 miljoen in 2020 naar 6,1 miljoen in 2030 stijgt, roept vragen op over de openbare financiën en de zorg voor afhankelijkheid, lang voordat de symbolische kwestie van de drempel van 95 jaar aan de orde komt. Het aandeel van bijna-honderdjarigen neemt toe, maar blijft een statistisch smalle realiteit die tot nu toe slechts een minderheid van elke generatie betreft.